Voeding op school

Een team maakt het leuker, je krijgt meer gedaan én het zorgt voor draagvlak binnen de school. Het team kan bestaan uit: 

• Verandering begint meestal bij een kartrekker: iemand die gezondheid en duurzaamheid op school op de kaart zet. Deze ‘voedselheld’ inspireert, verbindt en houdt overzicht. Of het nu bijvoorbeeld een docent, (kantine)medewerker, facilitair medewerker, zorgcoördinator of Gezonde School-coördinator is, iedereen kan deze rol vervullen. Geef deze persoon tijd, bijvoorbeeld via een vergoeding van uren via het ondersteuningsaanbod van Gezonde School.
• Vanuit het management kan de directie of hoofd facilitaire dienst in het team zitten. Een belangrijke taak is draagvlak creëren en visie bepalen. Zij stellen het beleid op en communiceren het naar alle medewerkers.
• Kantinemedewerkers zijn elke dag bezig met de verkoop en presentatie van de producten in de kantine. Daardoor zijn zij uiteraard onmisbaar in het kernteam.
• Ook een docent is onmisbaar voor de link naar het onderwijs.
• Zorg dat er een leerling of student uit de leerlingen- of studentenraad in het kernteam zit. Zie ook ‘Betrek je leerlingen of studenten’. 
• Laat de ouderraad meedenken en meebeslissen over de plannen en vraag of een vertegenwoordiger uit de ouderraad plaats wil nemen in de werkgroep.
• De afdeling communicatie op de hoogte houden van jullie vorderingen is handig. Zo weten zij wanneer zij iets kunnen communiceren over de gezonde en duurzame voeding op school. Denk bijvoorbeeld aan het plaatsen van het beleid op de schoolwebsite en het creëren van aandacht voor jullie feestmomenten.
• Ook mensen buiten de school kunnen helpen, zoals de GGD (een Gezonde School-adviseur of JGZ-medewerker), een JOGG-regisseur, Jong Leren Eten-makelaar en de gemeente.

Het betrekken van je leerlingen of studenten bij een gezondere en duurzamere schoolkantine is essentieel, maar gebeurt nog te weinig. Jongeren willen hun stem laten horen. Ze hebben vaak duidelijke ideeën over wat ze belangrijk vinden. Ze zeggen zelfs: “Regel het voor ons.” Naast een leerling of student in het team opnemen, kun je het volgende doen:

• Inventariseer wensen en input via een vragenlijst, brainstormsessie of gesprek met de leerlingen- of studentenraad. Tools zoals Photovoice en discussiekaarten van de Gezonde School helpen om ideeën concreet te maken.
• Een wedstrijd voor een gezond broodje kan enthousiasme aanwakkeren, bijvoorbeeld in een projectweek. Of laat leerlingen of studenten meehelpen in de kantine.
• Neem ook de omgeving van school mee. Verlaten ze het schoolplein? Of laten ze eten bezorgen? Zo ja, waarom? Soms zit daar een reden achter die jullie als school prima kunnen oplossen. Bijvoorbeeld omdat ze de aula te druk of ongezellig vinden. Of omdat de rij te lang is bij de kantine.
• Belangrijk is dat jongeren weten wat er met hun input gebeurt. Houd ze op de hoogte en bied een vast aanspreekpunt. En vergeet niet: vier samen de behaalde successen!

Werken jullie met een cateraar of automatenleverancier? Zorg dan dat jullie dezelfde ambities nastreven en betrek ze bij jullie plannen.

De kans is groot dat jullie cateraar of automatenleverancier het Akkoord Gezonde Voeding op Scholen heeft getekend. Het Akkoord Gezonde Voeding op Scholen is een initiatief van JOGG. Partijen die dit akkoord hebben getekend stimuleren de gezondere keuze van eten en drinken op scholen door deze keuze zichtbaar gemakkelijker en aantrekkelijker te maken. Bekijk welke partijen lid zijn van het Akkoord Gezonde Voeding op Scholen.

Jullie kunnen als school kijken of lokale ondernemers, zoals supermarkten en snackbars, mee willen helpen om de school(omgeving) gezonder te maken.

• Supermarkten staan bijvoorbeeld vaak achter het idee om niet te veel leerlingen of studenten tegelijkertijd toe te laten.
• Misschien willen lokale ondernemers bepaalde acties die erg in trek zijn bij leerlingen of studenten achterwege laten als jullie daarover met ze in gesprek gaan.
• Ook kunnen jullie vragen of ze een bijdrage willen leveren aan de gezonde omgeving binnen jullie school. Maak bijvoorbeeld een leuke deal met de lokale groenteboer voor de kantine. Of vraag of ze mee willen werken aan een schoolactiviteit, zoals fruit voor een sportdag.

Jouw school kan een extra stap zetten door het behalen van het themacertificaat Voeding van Gezonde School. Een gezonde eetomgeving, voedseleducatie en voedingsbeleid zijn namelijk belangrijke onderdelen van dat themacertificaat. Door te werken met onze Checklists voldoe je aan de criteria voor een gezonde omgeving. Werk dan aan minimaal 7 van de 10 basisstappen uit de Kantine Checklist en 5 van de 7 basisstappen uit de Automaten Checklist. 

De Gezonde School-aanpak is een effectieve manier om aan gezondheid te werken op school. Door structureel en integraal aan het thema voeding te werken, is de kans op het bereiken van langetermijneffecten het grootst.

Gemeenten hebben een belangrijke rol bij het inrichten van een eetomgeving. Het Voedingscentrum adviseert gemeenten over wat zij kunnen doen om eetomgevingen gezonder en duurzamer te maken. Jullie kunnen als school de gemeente om hulp vragen om de schoolomgeving gezonder te maken. Zij kunnen bijvoorbeeld beleid opstellen, subsidies verstrekken of kijken naar het vergunningenbeleid.

Daarnaast werken veel gemeenten met de JOGG-aanpak. Binnen de gemeente is er dan een JOGG-regisseur die extra aandacht heeft voor een gezonde omgeving en een gezonde jeugd. Neem contact op met JOGG om te kijken wat de mogelijkheden zijn.

• Peiling Gezonde Schoolkantine 2025 (pdf)
• Wetenschappelijke onderbouwing in de interventiedatabase van loketgezondleven.nl
• Betrouwbaarheids- en validiteitsonderzoek Kantinescan (pdf)
• Brigade bulletin: 10 jaar Schoolkantine Brigade (pdf)
  
• Factsheet Leerlingen betrekken bij de eetomgeving school (pdf, 2022)
• Factsheet Invloed van de fysieke en economische omgeving op voedselkeuzegedrag (pdf)
• Factsheet Invloed van de sociale omgeving op eetgedrag (pdf)
• Factsheet Invloed van opvoeding op eetgedrag van kinderen (pdf)
• Proefschrift Op weg naar gezondere schoolkantines (Engels, pdf)
• Proefschrift Healthy schools, flourishing students: exploring the role of schools in shaping students’ lifestyle, health, and educational performance
• JGZ-richtlijn Voeding en eetgedrag (pdf)